Dışişleri Bakanlığı sınavına nasıl hazırlanılır?
Bu sınava hazırlanan adayların çoğu bilgi eksikliğinden elenmiyor. Bildiğini 60 dakikada puan getiren bir kâğıda çeviremediği için eleniyor. İkisi ayrı beceriler ve ikincisi yalnızca yazarak gelişiyor.
Önce bir alışkanlığı bırakmak gerekiyor
Türkiye'de sınava hazırlanmak denince akla gelen şey soru çözmek. Bu sınavda çözülecek soru yok. Yazılı aşamanın üç bölümü de üretim ister: iki kompozisyon ve bir çeviri. Yönetmeliğin ifadesiyle ölçülen şey adayın "Türkçe ve yabancı dil bilgisi ile analiz, muhakeme ve ifade yeteneği".
Bunun çalışma yöntemine tercümesi tek cümlede özetlenebilir: her çalışma oturumunuzun sonunda kâğıda bir şey yazın. Okuduğunuz değil, yazdığınız şey sınavda kullanılacak. Bir konuyu okuduktan sonra üzerine yarım sayfa yazmak, aynı konuyu üç kez okumaktan daha fazla iş görür.
Bu aynı zamanda ilerlemeyi ölçülebilir kılar. Kaç saat çalıştığınız bir şey söylemez; kaç kâğıt yazdığınız söyler.
Zamanı nereye ayıracağınızı geçme kuralı söylüyor
Yazılıda geçmek için her bölümden en az 60 ve bütün bölümlerin ortalamasından en az 70 almak gerekiyor. Bu iki katmanlı kural, hazırlık stratejisinin tamamını belirler.
Bir örnek: Türkçe kompozisyondan 92, yabancı dilde kompozisyondan 88, çeviriden 58 alan aday elenir — ortalaması 79 olmasına rağmen. Aynı adayın çeviriden 62 alması, diğer iki bölümden onar puan kaybetmesi pahasına bile olsa, sonucu tersine çevirir.
Kural: en zayıf bölümünüzü 60'ın üzerine çıkarmak, en güçlü bölümünüzü 90'dan 95'e çıkarmaktan çok daha değerlidir.
Çoğu aday bunun tersini yapar, çünkü iyi olduğu bölüme çalışmak daha keyiflidir. Hazırlığın ilk haftasında yapılacak en yararlı şey, üç bölümden birer deneme yazıp hangisinin en zayıf olduğunu dürüstçe tespit etmektir.
Kompozisyon: ezber değil iskelet
Otuz konuyu ezberlemek yerine, her konuya uyarlanabilen beş altı argüman iskeleti ve otuz kırk kalıp ifade öğrenmek çok daha verimli. Sınavda karşınıza çıkacak soru, çalıştığınız başlığın birebir aynısı olmayacak; ama "fırsat – risk – örnek – koşul" gibi bir iskelet hemen her soruya oturur.
Kâğıdın biçimi
Kompozisyon akıcı paragraflar hâlinde yazılan bir metindir. Başlık, alt başlık ve madde işareti kullanılmaz. Çalışma notlarıyla sınav kâğıdı arasındaki en görünür fark budur ve prova yaparken de aynı biçimde yazmak gerekir — aksi hâlde sınav günü alışkanlık devreye girer.
Dengeyi kuran paragraf
Değerlendirmede "muhakeme" başlığı, tek yanlı bir metinle karşılanmaz. İyi bir kâğıtta karşı görüşün ya da riskin tartışıldığı bir paragraf bulunur. Bunu yazabilmenin en kestirme yolu çapraz okuma: aynı olayın Ankara'da, Brüksel'de ve Washington'da nasıl çerçevelendiğini görmek.
Somut örnek
Soyut bir iddia, arkasına en az iki somut Türkiye örneği konmadığında puan getirmez. Örnek stoğunuzu konu çalışırken biriktirin: tarih, kurum adı, anlaşma adı, sayı.
Çeviri: puanın saklandığı yer terminoloji
Çeviri bölümünde adayları en çok düşüren şey dil bilgisi değil, kurum ve kavram adlarına serbest karşılık üretmek. "Kıta sahanlığı" continental shelf'tir; "münhasır ekonomik bölge" exclusive economic zone'dur. Bunlar tahmin edilerek değil, öğrenilerek bilinir.
Bu iş için birincil kaynak Dışişleri Bakanlığı Tercüme Dairesi Başkanlığının yayımladığı terminoloji listeleridir: uluslararası ilişkiler, uluslararası hukuk, deniz hukuku, nüfus ve vatandaşlık, göç, çevre ve ekonomi terminolojileri ile kamu kurum isimlerinin ve ülke adlarının resmî karşılıkları. Bunlar Bakanlığın sitesinde ücretsiz PDF olarak duruyor.
Çalışma yöntemi
- Türkçe bir resmî metni önce kendiniz çevirin — sözlüğe bakmadan, süreli.
- Sonra model çeviriyle karşılaştırın; farkları not edin.
- Yanlış karşılık verdiğiniz terimleri ayrı bir listeye alın ve o listeyi düzenli tekrar edin.
Terim çalışmasının günde on beş dakikası, haftada bir üç saatinden daha iyi sonuç verir.
Türkçe: en çok hafife alınan bölüm
Adayların büyük kısmı zamanının tamamını yabancı dile ve alan bilgisine ayırıyor, Türkçeyi "zaten biliyorum" diye geçiyor. Oysa üç bölümden biri Türkçe kompozisyon ve sözlü sınavın değerlendirme ölçütlerinden biri doğrudan "Türkçe ifade yeteneği".
Burada ölçülen şey kelime hazinesi değil, resmî-akademik register: anlatım bozukluklarından arınmış cümleler, doğru noktalama, kurum ve antlaşma adlarının doğru yazımı, duygusal hüküm yerine gerekçeli değerlendirme. "Bu politika çok yanlıştır" yazan bir kâğıtla "bu politikanın uygulanabilirliği, kaynak tahsisi bakımından sınırlı görünmektedir" yazan bir kâğıt aynı bilgiyi taşısa bile aynı puanı almaz.
Kendi kâğıdınızı kendiniz okuyamazsınız
Hazırlığın en zor kısmı burası. Kendi metninizi okuduğunuzda gördüğünüz şey, yazarken kafanızda olan metindir — değerlendiricinin gördüğü metin değil. Aradaki farkı yalnızca dışarıdan bir göz gösterebilir.
Pratik çözüm, yazdığınız kâğıdı okuyup üzerine somut not verecek birini bulmak: hangi iddia örneksiz kalmış, karşı görüş nerede eksik, tez sonuçla örtüşüyor mu, hangi cümle sınav diline uymuyor. Bunu yapacak bir hocanız veya çalışma arkadaşınız varsa en iyisi odur.
Yoksa, Hariciye Pusulası'nda yazdığınız kompozisyon ve çevirileri değerlendirmeye gönderebiliyorsunuz; ilk değerlendirme ücretsiz. Uygulamanın geri kalanı — konu anlatımları, terim sözlüğü, soru bankası, kartlar, tam deneme — zaten tamamen ücretsiz.
Kalan süreye göre öncelik
Sıra önem sırasıdır, takvim değil. Sınava bir ay da kalmış olsa bir gün de, ilk adımlar aynıdır.
| Kalan süre | Ne yapmalı |
|---|---|
| Bir ay ve üzeri | Sırayı baştan sona izleyin. Haftada en az iki kompozisyon ve iki çeviri yazın; alan modüllerini bitirdikten sonra akademik okumalara geçin. |
| Bir–iki hafta | Yeni konu açmayı sınırlayın. Ağırlığı yazma provasına ve terim tekrarına verin; alan bilgisini kartlarla ve soru bankasıyla tazeleyin. |
| Birkaç gün | Yalnızca yazma provası ve kalıplar. Her gün bir kompozisyon, bir çeviri. Argüman iskeletlerini ezberleyin. |
| Bir gün | Hiç yeni bilgi almayın. Paragraf iskeletini, geçiş ifadelerini ve kalıp cümleleri okuyun; bir kompozisyon planı çıkarın. Erken uyuyun — sınav sabahı dinç olmak, gece öğrenilen üç terimden değerlidir. |
Sık sorulanlar
Soru bankası çözmek işe yarar mı?
Alan bilgisini tazelemek ve boşlukları görmek için yarar. Ama sınavın kendisi çoktan seçmeli olmadığı için soru çözmek hazırlığın merkezine konamaz; merkezde yazma provası olmalı.
Hangi kaynaklardan çalışmalı?
Birincil kaynaklardan: Bakanlığın dış politika sayfaları, "Sorularla Dış Politika", yıllık dış politika kitapçıkları, terminoloji listeleri ve Sınav Yönetmeliği. Bunların üzerine Türk dış politikası literatüründen seçme okumalar.
Güncel gündemi nasıl takip etmeli?
Türk ve dünya basınından karşılaştırmalı okuyarak. Güncel gelişmeler hem kompozisyonda örnek hem sözlüde soru kaynağıdır; ama tarih ve kurum adlarını her zaman resmî açıklamadan doğrulayın.
Sözlüye ne zaman çalışmaya başlamalı?
Yazılıda başarılı olmak ön şart olduğu için ağırlık yazılıda olmalı. Yine de alan bilgisi çalışması ikisine birden hizmet eder; sözlüye özgü hazırlık (temsil, davranış, protokol) yazılıdan sonraki döneme bırakılabilir.
Yazmadan hazırlanılmıyor
Uygulamada resmî örnek sorular, yazım iskeletleri, süreli kompozisyon alanı, yirmi çeviri metni, resmî listelerden derlenmiş 1.400'ü aşkın terim ve üç bölümü art arda uygulayabileceğiniz tam deneme var. Tamamı ücretsiz.
Kaynaklar
Hariciye Pusulası bağımsız bir çalışma platformudur; T.C. Dışişleri Bakanlığına veya başka bir kamu kurumuna bağlı değildir. Buradaki yöntem önerileri editoryaldir; başarı garantisi değildir.
← Rehbere dön