Dışişleri Bakanlığı sınavı nasıl yapılır?

Önce şunu ayıralım: iki ayrı sınav var

"Dışişleri sınavı" tek bir sınavın adı değil. Bakanlık iki ayrı kadro için iki ayrı giriş sınavı açar; ayrı duyurulur, ayrı başvurulur, koşulları da tamamen aynı değildir.

Aday Meslek Memurluğu, klasik diplomatlık kariyerinin giriş kapısıdır. Mezuniyet koşulu dardır: uluslararası ilişkiler, siyaset bilimi, kamu yönetimi, iktisat, işletme, maliye, çalışma ekonomisi, tarih, sosyoloji, halkla ilişkiler ve tanıtım, psikoloji veya hukuk alanlarında en az dört yıllık lisans programlarından mezun olmak gerekir. Sosyal bilimler veya mühendislik mezunları ise bu alanlardan birinde lisansüstü eğitim yapmışlarsa başvurabilir.

Aday Konsolosluk ve İhtisas Memurluğu (KİM) ise konsolosluk hizmetleri ve uzmanlık gerektiren alanlar içindir. Mezuniyet koşulu çok daha geniştir: Türkiye'deki ya da YÖK'ün denkliğini tanıdığı yurt dışındaki üniversitelerin herhangi bir fakültesinden lisans diploması yeterlidir — Bakanlık, ihtisas ihtiyacına göre kategori bazında fakülte veya bölüm sınırlaması getirebilir.

Aşağıda anlatılan aşamalar her iki sınav için de geçerli; farklar yazılının içeriğinde ortaya çıkıyor.

Dört aşama

Süreç, başvurunun kabul edilmesinden sonra şu sırayla işler:

Yazılı sınav neyden oluşur?

Yazılı aşamanın en çok yanlış bilinen tarafı şu: çoktan seçmeli değildir. KPSS refleksiyle soru çözerek hazırlanılmaz, çünkü ortada işaretlenecek soru yoktur. Adaydan beklenen, bildiğini kendi cümleleriyle kâğıda dökmesidir.

Aday Meslek Memurluğunda

Üç bölümün üçü de üretim gerektirir:

1. Türkçe kompozisyon
2. Yabancı dilde kompozisyon
3. Türkçeden yabancı dile çeviri

Aday Konsolosluk ve İhtisas Memurluğunda

Yapı aynıdır, ancak kompozisyon bölümlerinin yerine başvurulan kategoriye göre alan bilgisi sorulabilir:

1. Türkçe kompozisyon veya alan bilgisi
2. Yabancı dilde kompozisyon veya alan bilgisi
3. Genel veya alan bilgisiyle bağlantılı bir konuda Türkçeden yabancı dile çeviri

Yönetmeliğin ifadesiyle yazılı sınav, adayların "Türkçe ve yabancı dil bilgisi ile analiz, muhakeme ve ifade yeteneğini" ölçmek üzere yapılır. Yani ölçülen şey üç katmanlıdır: ne bildiğiniz, bildiğinizle ne kurabildiğiniz ve kurduğunuzu nasıl yazabildiğiniz. Üçüncüsü olmadan ilk ikisi puana dönüşmez.

Geçme kuralı neden iki katmanlı?

Sınav Yönetmeliği, birden çok bölümden oluşan yazılı sınav için şunu söyler: "bu bölümlerin her birinden en az altmış puan alınması ve tüm bölümlerin puanlarının aritmetik ortalamasının yetmiş veya üzeri olması gerekir."

Yani iki eşik aynı anda aşılmak zorunda:

1. Her bölümden en az 60. Tek bir bölümden 59 almak elenmek demektir.
2. Ortalamadan en az 70. Üç bölümden de 65 almak ilk şartı sağlar ama ikincisini sağlamaz.

Bu kuralın pratik sonucu şudur: en zayıf bölümünüzü 60'ın üzerine çıkarmak, en güçlü bölümünüzü 90'dan 95'e çıkarmaktan çok daha değerlidir. Diyelim ki Türkçe kompozisyondan 92, yabancı dilde kompozisyondan 88, çeviriden 58 aldınız — ortalamanız 79 olmasına rağmen elenirsiniz. Aynı adayın çeviriden 62 alması, diğer iki bölümden 10'ar puan kaybetmesi pahasına bile olsa, sonucu tersine çevirir.

Çalışma süresini bu mantıkla dağıtmak, hazırlığın en yüksek getirili tek kararıdır. Çoğu aday bunun tersini yapar: iyi olduğu bölüme çalışmak daha keyifli olduğu için oraya yönelir.

Sözlü aşamada ise tek eşik vardır: geçer not 100 üzerinden 70.

İlave yabancı dil puanı

Birden fazla yabancı dil bilen adaylar için yazılı puanına ekleme yapılır. Sıralama şöyle işler:

1. Önce yazılı sınavda başarılı olmak gerekir; ilave puan ancak bundan sonra devreye girer.
2. Sınava girilen dile ilave bilinen ilk yabancı dil için, YDS/e-YDS veya ÖSYM'nin eşdeğerlik tablosundaki bir sınavdan alınan puanın 80'in üzerindeki kısmı ortalaması alınacak puan toplamına eklenir. 92 alan bir aday için bu +12 demektir.
3. İkinci ilave dil için aynı usulle hesaplanan farkın yarısı eklenir.

Rakamlar küçük görünse de yarışmanın sıkıştığı bantta belirleyici olabiliyor: 80'in üzerinde ikinci bir dil belgesi, aynı puanı alan iki aday arasındaki farkı tek başına kurabilir.

Sözlü sınavda neye bakılır?

Sözlü aşamada komisyon altı başlıkta değerlendirme yapar:

1. Bakanlığın görev alanına giren konulardaki alan bilgisi
2. Analiz, muhakeme ve kavrayış yeteneği
3. Temsil görevine ilişkin nitelikler ve yeterlilik
4. Genel kültür düzeyi
5. Türkçe ve yabancı dilde ifade yeteneği
6. Genel davranış ve tepkilerin meslek gereklerine uygunluğu

Son iki başlık, sözlüyü bir bilgi yoklamasından ayıran şey. Tarih bilgisi ölçülüyorsa bile, ölçülen aslında o bilgiyi bir muhatap karşısında nasıl kullandığınız. Bilmediğiniz bir soruya verilen dürüst ve derli toplu bir cevap, uydurulmuş bir cevaptan daha iyi puan getirir.

Sık sorulanlar